Derecelendirmenin kredi riskine karşı bir uyarı aracı olarak kullanılması 1840'lı yıllarda başlamıştır. Bir derecelendirme notu elde etmeyle sonuçlanan bu süreç hayli uzun ve emek yoğun olabilir. Bugün global arenada faaliyet gösteren tüm derecelendirme şirketleri bu süreci nicel ve nitel (kantitatif ve kalitatif) olmak üzere iki inceleme safhasına dayandırmaktadırlar.
SAHA A.Ş.'nin derecelendirme süreci de, bir şirketin mali tabloları, işletme performansı ve önünde bulunan risk ve fırsatların, içinde faaliyet gösterdiği sektörün koşullarının, rakip firma ve ürün/hizmetlerle karşılaştırmasının, gelecek için plânlarının ve yönetimin ehliyet, felsefe, etik ve etkinlik açısından derinlemesine incelenmesinin dahil olduğu metodolojiden oluşur. Bu metodoloji, kalitatif ve kantitatif olmak üzere iki ana başlık altında uygulanır.
Kantitatif ve kalitatif metodlojilerimiz, dört belirleyici özellik üzerine inşa edilmiştir: sektör riski, iş riski, finansal risk ve yönetim kalitesi.
Finansal riskin çözümlenmesinde ana rolü "kantitatif" formülümüz oynar. Bu formül,
* 1980'li yılların Kaldıraçlı Satın Alım (LBO),
* 1990'lı yılların internet balonu ve
* yeni yüzyılın başındaki muhasebe skandalları
* bilanço yolsuzlukları ve
* kötü niyetli yönetimlerin
yol açtığı kurumsal felâketlerin süzgecinden geçen uluslararası derecelendirme kuruluşlarının ve ilgili akademik otoritenin geliştirip kullanageldikleri metodolojilerin bir sentezidir.
Bu sentez SAHA A.Ş. tarafından ülke koşullarına uyarlanıp 20 yıllık yerel şirket verileri üzerinde test edildikten sonra pozitif sonuçlarının teyidinin alındığı kantitatif formülümüz ortaya çıkmıştır.
Çoklu diskriminant analiz tekniğini baz alan bu metodoloji daha sonra temerrüt riskiyle korelasyonu yüksek 7 alan üzerinde odaklanır ve ilgili mali tablo oranlarını kullanır:
VOLATİLİTE: Şirket değerinin volatilitesinin yüksek olması, şirket varlıklarının değerinin borçlarının seviyesinin altına düşme (yâni temerrüt) olasılığının yüksek olduğunu gösterir.
BÜYÜKLÜK: Büyük şirketler coğrafik, ürünsel ve insan kaynakları açılımlarında genellikle daha çeşitlemeli ve esnek olabildiklerinden ortaya çıkabilecek engel ve değişimlere karşı kapasite olarak daha esnek ve hazırlıklı olduklarından volatiliteye karşı daha korunmalılar.
KÂRLILIK: Yüksek kârlılık oranlarının temerrüt olasılığını düşürdüğü global olarak ispatlanmıştır. Kârlılıkla faiz harcamaları birlikte ele alındığında kârlılık ve kaldıraç oranlarının analizi hayli aydınlatıcı olur.
KALDIRAÇ: Yüksek kaldıraç oranları (yüksek borçluluk) yüksek temerrüt olasılığı demektir. Bir şirketin piyasa (defter) değeri ne kadar yüksekse varlıklarının değerinin, borçlarının değerinin bulunduğu seviyeye olan mesafesi de o kadar uzak olur.
LİKİDİTE: Düşük likidite (dönen varlıklar/KVYK) global olarak yüksek temerrüt olasılığı anlamına gelir ama yatırım yapılabilir kategorisinde ters tepki yapabilir.
BÜYÜME: Hem çok yüksek hem de çok düşük büyüme oranları temerrüt olasılığını artırır.
STOKLAR: Yüksek envanter seviyeleri yüksek temerrüt olasılığına işaret eder.
ODAK NOKTASI: FİNANSAL YÜKÜMLÜLÜKLER
Kredi derecelendirme sürecimizin asal amacı, yönetim veya yatırım analizi değil, şirketin finansal yükümlülüklerini yerine getirme kapasitesini ölçmektir. Bu yükümlülüklerin tamamının ve zamanında ödenmesi için şirketin yeterliliği ve istekliliği değerlendirilmelidir. Bu süreçte yüzlerce oran analiz edilebilir ama bunun gerekliliği sorgulanmalıdır. Öte yandan, farklı sektörler, farklı şirketler ve farklı koşullar farklı oranların incelenmesini gerektirir. Önemli olan aradığımız şeyin ne olduğunu iyi tespit etmiş olmaktır (şirket finansal yükümlülüklerini yerine getirebilecek durumda mı?). Bu bağlamda (yukarıda sıralanan yedi alanla örtüşerek ve ek olarak) dört alana odaklanıyoruz:
Bilanço: Finansal yükümlülüklerin ve bu yükümlülükleri destekleyecek varlık kalitesinin belirlenmesi. Burada sadece borç/sermaye yapısını incelemek yeterli değildir. Tüm borç yükümlülüklerinin (bilanço dışı olanlar dahil), varlıkların nakit üretme kabiliyetiyle karşılıştırılması gerekir. Öte yandan, borçların ne kadar agresif veya ne kadar muhafazakâr yapılandırıldığının iyi anlaşılması gerekir.
Kârlılık: Kârlılık, şirketin değeri, volatilitesi, performansı ve kapasitesinin en iyi ölçütüdür (özellikle rakiplere karşı).
Nakit Yaratma: Finansal yükümlülükleri yaratılan nakit ödeyecektir. Şirketin nakit yaratma kabiliyetini nakit gereksinimi ile karşılaştırmak bizim için yaptığımız finansal analizin en kritik bölümüdür.
Finansal Esneklik: İş ortamında meydana gelen dalgalanmalarda şirketin ayakta kalma kapasitesini ölçer. İş koşulları zorlaştığında şirketin nakde erişim ve borç (yük) hafifletme alternatifleri, olanakları ve kabiliyetinin ölçülmesi temerrüt olasılığını en iyi ölçen kriterlerden biridir.
Bu dört ana odak noktasını ve farklı coğrafik, sektörel, kurumsal ve iş koşullarını esas alarak hangi finansal oranların analiz edileceği ve bu oranların sektörel, ulusal ve global olarak derecelendirmeye teşkil edecek şekilde değer skalalarının belirlenmesi, metodolojimizin bu aşamasının ana ayağıdır.
FİNANSAL ANALİZ ORANLARI
1. LİKİDİTE
Bu aşamada, cari oran, asit test oranı ve nakit oran gibi geleneksel oranların yanı sıra bir kontrol listemiz var:
Borç Profili
* KVYK ve vadeleri
* UVYK ve vadeleri
Banka
* Toplam
* Erişilebilir
* Kredi ve vadeleri
* Anlaşmalar
* Fesih opsiyon, hüküm ve olanakları
* Borç tetikleyicileri
* Kısıtlayıcı anlaşmalar
Bilanço Dışı Yükümlülükler
* Kıdem tazminatları
* Emeklilik fonları
* Finansal kiralama
* Teminatlar
* Süregelen davalar
* Faktoring alacakları
* Garantiler
* Ortaklar veya konsolide olmayan yavru şirketlerin borçları
* Destek anlaşmaları
2. KÂRLILIK
Kâr Tutarı
* Kâr / Satışlar
* Kâr / Özkaynaklar
* (Kâr + Finansman Giderleri) / (Özkaynaklar + Yabancı Kaynaklar)
* (Olağan Kâr + Finansman Giderleri) / Finansman Giderleri
* FVÖK / Satışlar
* FVAÖK / Satışlar
* İşletme Faaliyetine İlişkin Kaynaklar / Satışlar
Kâr Kaynağı
* Brüt Satış Kârı / Net Satışlar
* İşletme Kârı / Net Satışlar
* Olağan Kâr / Net Satışlar
* Dönem Kârı / Net Satışlar
* Dönem Net Kârı / Net Satışlar
* Net Kâr / Toplam Varlıklar
* Net Kâr / Özsermaye
Büyüme
* Satışlar
* FVÖK
* Net Kâr
Buraya kadar ele alınan veriler değerlendirme sürecimizin özünü teşkil ediyor ama sadece geçmiş kanıtların analizi yeterli değildir. Sürecin tamamlanması için geleceğe ait olası dengelerin de değerlendirilmesi gerekir. Bu da, üst yönetim kadrolarıyla yüzyüze görüşmeleri içerir (ör. yeni ürün veya tesis plânları; değişecek şirket politikaları, vs.).
3. FİNANSAL YAPI
Finansal Kaynaklar
* Toplam Yabancı Kaynaklar / Toplam Kaynaklar
* Özkaynaklar / Toplam Yabancı Kaynaklar
* (Kâr Yedekleri – Geçmiş Yıllar Zararları) / Özkaynaklar
* Toplam Yabancı Kaynaklar / Toplam Varlıklar
* FVÖK / Finansman Giderleri
* FVAÖK / Finansman Giderleri
* UVYK / (UVYK + Özsermaye)
* Toplam Bilanço İçi ve Dışı Yabancı Kaynaklar / (Toplam Bilanço İçi ve Dışı Yabancı Kaynaklar + Toplam Kaynaklar)
* Toplam Bilanço İçi Yabancı Kaynaklar / (Toplam Bilanço İçi Yabancı Kaynaklar + Toplam Kaynaklar)
* Toplam Bilanço İçi ve Dışı Yabancı Kaynaklar / (Toplam Bilanço İçi ve Dışı Yabancı Kaynaklar + Piyasa Değeri)
Kaynaklarla Varlıkların Uyumu
* Dönen Varlıklar / KVYK
* Duran Varlıklar / Devamlı Sermaye (Özkaynaklar + UVYK)
* Duran Varlıklar / Özkaynaklar
* (Toplam Varlıklar – Toplam Özsermaye) / Toplam Varlıklar
4. TEMERRÜT ORANLARI
* İşletme Sermayesi / Toplam Varlıklar
* Dağıtılmamış Kâr (Kâr Yedekleri) / Toplam Varlıklar
* FVÖK / Toplam Varlıklar
* Piyasa Değeri / Toplam Borçlar
* Satışlar / Toplam Varlıklar
* Nakit Akımı* / Toplam Borçlar
*Nakit Akımı = Net Kâr – Amortismanlar
Borç vadesi gelene dek bir likidite sorunu oluşturmadığı için, vade yaklaştıkça likidite seviyesinin de artması gerekir. Bu bölümde, Finansal Yapı oranlarından “Toplam Yabancı Kaynaklar / Toplam Kaynaklar” ve Likidite oranlarından “Cari Oran” da tekrar değerlendirilir.
KALİTATİF DEĞERLENDİRME
Metodolojimizin kalitatif aşamasında yapılan değerlendirme ve incelemeler ise ülke riski, sektör riski, iş/firma riski, kurumsal yönetim ve ana/yavru şirket ilişkisi olmak üzere 5 başlık altında toplanır.
1. ÜLKE RİSKİ
Hükümet
* Hukuksal yapı
* Düzenlemeler
* Tarifler
* Vergiler
* Mali politikalar
* Para politikası
* Döviz trafiği kontrolleri ve konvertibilite
* Politik riskler
Altyapı
* Doğal kaynaklar
* İş gücü ve kalitesi
* Fiziksel altyapı
* Finans piyasaları
* Bankacılık sistemi
* Muhasebe sistemi
Makroekonomik unsurlar
* Tüketici harcamaları
* Enflasyon ve faizler
* Diğer ekonomik özellikler
Döviz riski
2. SEKTÖR RİSKİ
* Sektörede meydana gelen değişiklikler,
* İş döngüleri,
* Ürün eskimesi veya modasının geçmesi,
* Tüketici tercih ve eğilimlerinin değişmesi,
* Teknolojinin değişmesi,
* Sektöre giriş engellerinin kalkması veya azalması,
* Rekabetin artması
nedeniyle, gelir veya piyasa payı kaybı veya mali yapıda genel bozulma riski.
1. Sektörün satış ve gelir beklentileri
* Satışların artması ve fiyatlama gücü
* Olgun veya satüre sektörlere karşı yeni ve genç sektörler
* Niş sektörler
* Global firmalar
* Döngüsel sektörler
2. İş döngüleri ve mevsimsellik
3. Sektöre giriş engelleri
* Maliyetler
* Teknoloji
* Müşteriye erişim
* Tedarikçiler
* Ham madde
4. Sektör riski
* Kârlılık ve kârlılık üzerindeki sektörel baskıların seviyesi
* Sermaye-yoğunluk
* Yasa ve düzenlemelerin etkisi
* SAHA aynı zamanda, herhangi bir şirket derecelendirmesine bağlı veya o derecelendirmeyle kısıtlı kalmadan kendi içerisinde ve dış kaynaklar kullanarak periyodik sektör raporları üretir ve veri bankasında muhafaza eder.
3. FİRMA RİSKİ
Rekabet Yapısı
* Rekabet politikası
* Rekabet unsurlar
* Piyasa payı
* Satış büyümesi, istikrarı ve sürekliliği (pazarlama)
* Fiyatlar ve fiyat politikası
* Ürün ve satış çeşitliliği (ürün gamı)
* Teknoloji
Kurumsal İstikrar ve Sağlamlık
* Operasyonel (işletme) başkalaşım ve hareket kabiliyeti
* Finansal başkalaşım ve hareket kabiliyeti (maliyet etkinliği)
* Varlık ve sermaye esnekliği
Yasa ve düzenlemeler
4. KURUMSAL YÖNETİM
Kredi derecelendirme metodolojimizde kurumsal yÖnetimin rolü ve uygulanışı hakkında ayrıntılı açıklamayı Araştırma/Raporlar menüsünde bulabilirsiniz.
5. ANA ŞİRKET/YAVRU ŞİRKET İLİŞKİSİ
Kredi derecelendirme metodolojimizde ana şirket/yavru şirket ilişkisinin rolü ve uygulanışı hakkında ayrıntılı açıklamayı Araştırma/Raporlar menüsünde bulabilirsiniz.
